แนวโน้มในอนาคตจะเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุซึ่งเมื่ออายุยืนนานขึ้น ก็มักจะมีโรคประจำตัว ซึ่งเกิดจากความเสื่อมของอวัยวะต่างๆ มีความจำเป็นที่ผู้สูงอายุต้องใช้ยาโรคเรื้อรังอย่างต่อเนื่อง บางคนจำเป็นต้องใช้ยามากกว่าสิบรายการต่อวัน
แต่ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการใช้ยาในผู้สูงอายุ เนื่องจากหลายปัจจัย ตั้งแต่ความไม่รู้หนังสือ ความเสื่อมของสายตา ความบกพร่องด้านความจำ และขาดผู้ดูแลในการจัดยา
หลายสาเหตุเป็นผลให้ไม่สามารถควบคุมอาการป่วยในผู้สูงอายุได้ ไม่ว่าจะเป็นความดันโลหิตสูง น้ำตาลในเลือดสูง โรคหอบหืดกำเริบ ซึ่งมีผลทำให้เกิดอาการแทรกซ้อนที่ร้ายแรงในอนาคต พบบ่อยที่ผู้สูงอายุมารับยาที่โรงพยาบาล หลังได้รับคำแนะนำจากเภสัชกร แต่กลับใช้ยาไม่ถูกต้อง
หากผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัวหลายโรค มีการใช้ยาหลายชนิดร่วมกัน มีผู้ช่วยเหลือในการจัดยา น่าจะทำให้ผลการรักษาของผู้ป่วย ดังนั้นญาติพี่น้องของผู้สูงอายุจึงเป็นบุคคลที่มีความสำคัญ สอดคล้องกับวัฒนธรรมไทยที่เป็นครอบครัวใหญ่ มีความเอื้ออาทรระหว่างกัน
หลักการจัดยาให้ผู้สูงอายุ
- ควรจัดยาเตรียมไว้เพียงสัปดาห์ละ 1 ครั้ง ใส่กล่องยาที่ระบุมื้อที่กินว่าก่อนหรือหลังอาหารให้ชัดเจน ในบางกรณีจำเป็นต้องระบุวัน จันทร์ อังคาร พุธ พฤหัส ศุกร์ เสาร์ อาทิตย์ ไว้ที่กล่องยาด้วย เพื่อให้สามารถตรวจสอบได้ว่าลืมกินยาในมื้อใดหรือไม่ โดยเฉพาะยาที่มีวิธีการใช้พิเศษ เช่นวันเว้นวัน หรือกินเแพาะวันจันทร์ พฤหัส
- -ยาที่บรรจุอยู่ในแผงหรือซองสีชา ไม่ควรแกะออกจากซอง เกินกว่าหนึ่งสัปดาห์ เพื่อป้องกันยาเสื่อมสภาพ เนื่องจากความชื้นและแสงแดด
- ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรในการรวบมื้อยาให้เหลือน้อยมื้อ เพื่อความสะดวกในการจัดยาเพราะยาส่วนใหญ่สามารถใช้ได้ทั้งก่อนและหลังอาหาร
ยกเว้นยาที่ต้องกินก่อนอาหารเท่านั้น เพื่อเพิ่มการดูดซึมของยา เช่น ยาโรคหัวใจ ยาลดกรดในกระเพาะ ยาขับปัสสาวะบางชนิด
หรือยาที่ต้องกินหลังอาหารทันที เพื่อลดอาการข้างเคียงของยา เช่น ยาแก้ปวดกล้ามเนื้อ
- สำหรับยาที่กินครึ่งเม็ด ควรเตรียมแบ่งหักเม็ดยาให้ล่วงหน้า อาจมีเครื่องตัดเม็ดยา เพื่อแบ่งเม็ดยาได้ถูกต้อง เนื่องจากผุ้สูงอายุอาจมีปัญหาเรื่องสายตาและแรงมือในการแบ่งยา หรือปัญหาเม็ดยาแตกละเอียด จนบางคนกินยาเกินกว่าที่แทย์สั่ง เพราะไม่สามารถแบ่งเม็ดยาได้
- ในต่างประเทศมีกล่องยาที่สามารถตั้งเวลาเตือนในการกินยา สำหรับยาที่ต้องกินตรงเวลา
หรือสามารถติดตั้ง application เตือนการกินยาลงบนโทรศัพท์มือถือ smart phone ได้เช่นกัน
ซึ่งมีทั้งโปรแกรมที่เป็นภาษาอังกฤษและภาษาไทย
- หากเป็นไปได้ควรมีผู้ช่วยหยิบยาที่จัดไว้แล้วให้ผู้สูงอายุเมื่อถึงเวลากินยา เพื่อให้ยาสามารถออกฤทธิ์ได้ดีที่สุด
