วันอาทิตย์ที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2558

กล่องยา...ผู้สูงอายุ

แรงบันดาลใจของภาพชุดนี้ เริ่มต้นจากประสบการณ์ในการทำงานประจำวันที่พบปัญหาการใช้ยาในผู้ป่วยโรคเรื้อรัง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยสูงอายุ ทำให้นึกถึงพ่อของตัวเองต้องกินยามากกว่าสิบชนิดต่อวัน ทั้งยาโรคหัวใจ ความดัน เบาหวาน ไขมัน เกาท์ ทำให้ลูกสาวที่เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านยาได้จัดยาใช้กล่องยาให้สะดวกต่อการกินยา   เพราะกินยาให้ถูกวิธีเป็นกุญแจสำหรับผู้ป่วยโรคเรื้อรังที่ต้องใช้ยาอย่างต่อเนื่อง งานวิจัยในต่างประเทศยืนยันว่ากล่องยาเป็นเครื่องมือที่ช่วยเพิ่มความร่วมมือในการใช้ยาให้กับผู้ป่วยได้จริง จึงสนใจทำการศึกษารูปแบบกล่องยาที่ผู้ป่วยสูงอายุใช้ในการจัดยาด้วยตัวเอง เพื่อเป็นบทเรียนสำหรับเตรียมความพร้อมสู่สังคมผู้สูงอายุในอนาคต
นี่คือส่วนหนึ่งของกล่องยาที่ผู้สูงอายุใช้จัดยาด้วยตัวเอง พบว่ามีรูปแบบที่หลากหลาย แต่ละรูปแบบ มีข้อดี ข้อด้อยที่แตกต่างกัน แต่พบว่ากล่องยาที่ผู้ป่วยใช้ในปัจจุบันยังไม่มีมาตรฐานและมีข้อควรปรับปรุงในหลายประเด็น
กล่องยารูปแบบนี้มีความสะดวกในการพกพาสามารถบรรจุยาที่ใช้ได้ทุกชนิด แต่ไม่ได้จัดยาเป็นมื้อจึงไม่สะดวกต่อการกินยา เพราะผู้ป่วยต้องจดจำวิธีใช้ยาเองและยาบางรายการใส่ยามากกว่าหนึ่งช่องในขณะที่บางช่องก็มียามากกว่าหนึ่งชนิดทำให้อาจเกิดความสับสนในการหยิบกินยา เพราะในช่องบนขวามีการรวมยาก่อนอาหารและยาหลังอาหารอยู่ในช่องเดียวกัน

กล่องยาในรูปแบบนี้ก็ไม่ได้จัดยาเป็นมื้อเช่นกัน แม้ว่าในแต่ละช่องมีหมายเลขที่เลือนลางเขียนไว้ที่ฝากล่อง แต่ก็ไม่ทราบเวลาในการกินยาในแต่ละช่อง ในบางช่องก็มีจำนวนเม็ดยาที่ไม่เท่ากัน


กล่องยารูปแบบนี้พบว่าในบางช่องมียามากกว่าหนึ่งชนิดยาส่วนใหญ่มีการแกะออกจากแผง เนื่องจากแผงยาบางชนิดมีความเหนียว ยากต่อการฉีกแผง แต่ยาบางรายการถูกตัดแยกเม็ดซึ่งทำให้ไม่ทราบวันหมดอายุของยาแผงนั้น และพบว่ามียาบางรายการถูกหักครึ่งไว้ล่วงหน้า น่าจะเป็นยาที่กินครั้งละครึ่งเม็ด ซ่ึงเป็นข้อดีของการจัดเตรียมยาพร้่อมกิน

กล่องยารูปแบบนี้มี 28 ช่องสามารถกินได้ 21 วันเพราะกินยาเพียงวันละสองมื้อ มื้อเช้าเป็นยาเม็ดสีขาว 4 เม็ด ส่วนมื้อเย็นเป็นยาเม็ดสีชมพูครึ่งเม็ด รวมไว้อยู่ในช่องเดียวกัน โดยมีการแบ่งครึ่งไว้ล่วงหน้าเช่นกัน ส่วนช่องยาที่วางเป็นพื้นที่สำรองยา  แต่กล่องยามีขนาดใหญ่ทำให้ไม่สะดวกต่อการพกพา

 กล่องยารูปแบบนี้มีการจัดยาเป็นมื้อในบางช่อง แต่ในบางช่องก็เป็นยาชนิดเดียวกัน มีการจัดแบ่งครึ่งเม็ดยาเพื่อความสะดวกในการกินยา แต่จำเป็นต้องจัดทุกวัน เพราะกล่องยามีเพียง 4 ช่อง อาจทำให้ไม่สะดวกในการจัดยา

กล่องยาเจ็ดช่องสำหรับยากินได้ 7 วัน แต่พบว่ามียาที่ไม่ใช่ยาของโรงพยาบาลอยุ่ในกล่องยาด้วย แสดงว่าผู้ป่วยมีการใช้ยาอื่นนอกเหนือซ่ึงต้องระวังเรื่องยาซ้ำซ้อนหรือยาตีกันทำให้การออกฤทธิ์ของยาเปลี่ยนแปลงไป อาจทำให้เกิดผลข้างเคียงจากยาได้

กล่องยารูปแบบนี้มีการแยกยาเป็นมื้อและมีการเขียนหมายเลขแทนสัยลักษณ์ของมื้อยา แต่ญาติไม่ทราบความหมายของหมายเลขนั้นว่ากินก่อนหรือหลังอาหาร มื้อเช้า กลางวันหรือเย็น ผู้ป่วยมีกล่องยาแบบนี้อีกเจ็ดกล่องเพื่อจัดยาสำหรับสัปดาห์

เห็นได้ว่ากล่องยาแต่ละรูปแสดงให้เห็นถึงความตั้งใจในการกินยาของผู้สูงอายุ แต่ละคนมีจำนวนรายการยาที่ใช้ มื้อยาที่กินยาไม่เท่ากัน ส่วนใหญ่ผู้สูงอายุต้องจัดยาด้วยตัวเอง บางคนโชคดีมีคนจัดยาให้กิน จึงอยากสะท้อนให้ลูกหลานได้กลับมาดูแลสุขภาพให้กับผู้สูงอายุโดยเฉพาะเรื่องการจัดยาเพื่อแสดงให้เห็นถึงความห่วงใยแก่ญาติผู้ใหญ่ในครอบครัว


วันเสาร์ที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2558

ยา...ในสังคมผู้สูงอายุ


คำว่า “สังคมผู้สูงอายุ” เริ่มเข้ามากระทบหูบ่อยขึ้น ตามการคาดคะเนแนวโน้มประชากรของประเทศไทย  ด้วยเทคโนโลยีทางการแพทย์ช่วยให้ผู้คนมีชีวิตยืนยาว แต่เมื่ออายุมากขึ้นก็หลีกเลี่ยงโรคที่เกิดจากความเสื่อมของอวัยวะต่างๆไปไม่พ้น จึงพบว่าผู้สูงอายุส่วนใหญ่มักมีโรคเรื้อรัง บางคนก็เป็นหลายโรคพร้อมกัน ทำให้ได้รับยาหลายรายการที่จำเป็นต้องกินอย่างต่อเนื่อง เพื่อช่วยควบคุมการกำเริบของโรคและป้องกันอาการแทรกซ้อน ดังนั้นการกินยาให้ถูกต้องจึงมีความสำคัญในการช่วยให้ผู้สูงอายุใช้ชีวิตอยู่กับโรคเรื้อรังได้อย่างปกติสุข
ด้วยอาชีพเภสัชกรในโรงพยาบาลของรัฐที่ต้องจ่ายยาให้กับผู้ป่วยจำนวนมากต่อวัน เดิมทีเภสัชกรมักจะเป็นคนพูดอยู่ฝ่ายเดียว ในวันที่ลองสลับบทบาทชวนให้ผู้ป่วยเล่าเรื่องการกินยาให้ฟังนั้น ในตอนแรกยิ่งฟังก็ยิ่งรู้สึกหงุดหงิดเพราะมักจะเจอแต่คนแก่ที่กินยาผิดๆถูกๆอยู่แทบทุกวัน ไม่ว่าจะเป็นการกินยาไม่ถูกวิธี การปรับเพิ่มหรือลดยาด้วยตัวเอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งการลืมกินยา ซึ่งอาจส่งผลต่อโรคประจำตัวของผู้ป่วย
 แต่เมื่อเริ่มเปิดใจฟังมากขึ้นก็ทำให้ยิ่งเข้าใจถึงสาเหตุของปัญหาการใช้ยาของผู้สูงอายุ  ที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของสังขาร ทั้งสายตาที่ฝ้าฟาง มือไม้ที่อ่อนแรง สมองที่เลอะเลือน ทำให้เกิดคำถามในใจของเภสัชกรผู้จ่ายยาว่า “แล้วผู้ป่วยเหล่านั้นจะสามารถใช้ยาได้อย่างถูกต้องอย่างไร?” โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่อยู่บ้านคนเดียวแล้วต้องจัดยากินด้วยตัวเอง 




เมื่อได้เปลี่ยนมุมมองก็เริ่มได้เห็นวิธีการช่วยเหลือตัวเองของคุณลุงป้าน้าอาทั้งหลาย แต่ละคนมีวิธีแก้ปัญหาในรูปแบบของตัวเอง ทั้งการใช้แว่นขยายที่มีไฟฉายส่องอ่านฉลากยา การใช้ปากกาเคมีจดวิธีกินยาให้ตัวใหญ่ ทำให้มองเห็นชัดเจนยิ่งขึ้น ไปจนถึงการหักแบ่งครึ่งเม็ดยาด้วยอุปกรณ์ใกล้ตัว บางคนก็มีการใช้กล่องยาเพื่อป้องกันการหลงลืม
รูปชุดนี้เป็นเพียงประสบการณ์ส่วนหนึ่งที่สะสมได้จากการทำงานประจำวัน ขออนุญาตสื่อสารผ่านภาพสะท้อนให้เห็นวิธีการจัดการปัญหาการใช้ยาในรูปแบบของผู้สูงอายุ เพื่อให้คนในครอบครัวได้เรียนรู้ผ่านรูปภาพเหล่านี้  เพื่อให้ความช่วยเหลือในเรื่องการจัดยากับผู้สูงอายุ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเพื่อเตรียมความพร้อมในการสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างแท้จริงในเวลาอีกไม่นาน

คุณป้าขอร้องให้เภสัชกรเขียนวิธีใช้ยาด้วยปากกาเคมี ทำให้ได้ฉลากยาตัวใหญ่ ที่อ่านได้ชัดเจนแบบนี้

เมื่อได้รับซองยา คุณลุงคนนี้ก็หยิบแว่นขยายมาส่องอ่านวิธีใช้ยา พร้อมเปิดไฟฉายช่วยทำให้มองเห็นตัวอักษรบนซองยาได้เป็นอย่างดี


คุณยายคนนี้กำลังสาธิตการหักครึ่งเม็ดยาด้วยนิ้วมือทั้งสองซึ่งเป็นวิธียอดฮิตที่ใช้ในการแบ่งยาของผู้สูงอายุ

                                                 

ผู้ลุงคนนี้กำลังขยับแว่นตาเพื่อมองขีดเล็กๆบนเข็มฉีดยาเบาหวานเพื่อตวงยาให้ได้ปริมาณที่ถูกต้อง

คุณย่าเป็นหนึ่งในผู้สูงอายุหลายคนที่จำเป็นต้องมาโรงพยาบาลตามลำพัง ก่อนกลับบ้านไปพร้อมกับยาถุงใหญ่ที่ต้องรับผิดชอบการจัดยาด้วยตัวเอง

         

วันจันทร์ที่ 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2558

คู่มือการใช้ ฉลากพูดได้ QR code กับ 5 ขั้นตอนง่ายง่าย แบบฟรีฟรี


“ฉลากยาพูดได้ Qr code” เป็นนวัตกรรมที่ใช้เทคโนโลยีใกล้ตัว เพื่อป้องกันความคลาดเคลื่อนในการรับประทานยา เหมาะสมกับผู้ป่วยที่มีปัญหาด้านการอ่านฉลากยา  ได้แก่ ผู้ป่วยสูงอายุที่ได้รับยาหลายชนิด ผู้ป่วยที่มีปัญหาด้านสายตา  ผู้ป่วยไม่รู้หนังสือ เพื่อป้องกันความคลาดเคลื่อนในการอ่านฉลากยาและส่งเสริมความร่วมมือในการใช้ยาของผู้ป่วย มีขั้นตอนการใช้ง๊ายง่าย ดังนี้
                                 
1.ซองยาที่มีฉลากยาพูดได้ QR code

2. เปิดโปรแกรมอ่าน QR code บนโทรศัพท์มือถือ 



3. ถือกล้องถ่ายรูป QR code ให้อยู่ตรงกลางหน้าจอ


  4. รอสักครู่ กดปุ่มเพื่อดาวโหลดฟังเสียงอ่านฉลากยา
5.สามารถเปิดฟังซ้ำ หรือ เพิ่มความดังของเสียงพูด


วันอังคารที่ 10 มีนาคม พ.ศ. 2558

ตัวอย่างการจัดยาโรคเรื้อรังสำหรับผู้สูงอายุ

           ด้วยความสงสัยว่าผู้สูงอายุที่มีโรคเรื้อรัง มีความจำเป็นต้องได้รับยาหลายชนิดเพื่อควบคุมการกำเริบของอาการโรคและป้องกันอาการแทรกซ้อนของโรคนั้นจะมีวิธีการจัดยาจำนวนมากนั้นอย่างไร ให้ถูกต้องตามคำสั่งแพทย์ที่เภสัชกรแนะนำให้ฟังก่อนกลับบ้าน
            เท่าที่ได้พูดคุยสอบถาม พบว่าส่วนใหญ่ผู้สูงอายุจะดูแลการจัดยาด้วยตัวเอง แม้ว่าจะมีข้อจำกัดต่างๆทั้งสายตาที่เริ่มฝ้ามัว นิ้วมือที่อ่อนแรง ความจำที่เริ่มหลงลืม น้อยคนที่จะโชคดีที่มีลูกหลานเป็นผู้ดูแลจัดยาให้ โดยวิธีการจัดยาที่เป็นที่นิยมได้แก่การจัดยาใส่กล่องยาซึ่งมีอยู่หลายวิธี จากภาพจริงนี้ทำได้เห็นว่าคุณป้าแกะเม็ดยาออกจากแผงไว้ตามช่องต่างๆอย่างเป็นระเบียบ แต่ในสายตาของเภสัชกรมองเห็นถึงปัญหาความชื้นของตัวยาที่อยู่นอกแผงและที่กล่องยาไม่ได้ระบุวิธีใช้ ทำให้คุณป้าต้องจำวิธีกินยาด้วยตัวเอง ซึ่งมีความเสี่ยงว่าคุณป้าจะสับสนกับการกินยาให้สอดคล้องกับมื้ออาหารประจำวัน จนทำให้ได้รับยาน้อยเกินจนควบคุมอาการไม่ได้หรือได้รับยามากเกินไปจนเกิดอาการข้างเคียงจากยาเกินขนาด   

ในต่างประเทศมีงานวิจัยเรื่องกล่องยาเพื่อหากล่งยาที่มีรูปแบบเหมาะสมกับการใช้ยา การจัดยาให้ผุ้ป่วยแต่ละคนจำเป็นที่จะต้องได้รับข้อมูลยาจากคนไข้เพราะการจัดยามีความยุ่งยากซับซ้อนแตกต่างกัน จำเป็นต้องคำนึงถึงวิถีชีวิตประจำวันของผู้ป่วย กล่องยามีข้อดี คือพยายามจัดยาให้สะดวกและถูกต้อง แต่การจัดยาใส่กล่องในบางแบบ จำเป็นต้องได้รับคำแนะนำเพิ่มเติม เช่นเรื่องความคงตัวของยา มื้อยาที่ควรระบุไว้เพื่อตรวจสอบความถูกต้อง เพราะพ่อแม่บางคนก็ใช้รหัสลับซึ่งดูรู้เรื่องอยู่คนเดียว ลูกอยากช่วยจัดยาให้ก็ไม่เข้าใจยาที่จัดไว้           
จากประสบการณ์จริงที่พ่อของฉันที่มีโรคประจำตัวทั้งโรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดและเกาท์ เป็นสาเหตุให้ได้รับยากว่าสิบชนิดต่อวัน ยาบางรายการอยู่ในแผงยาที่เหนียวจนฉีกลำบาก ยาบางตัวต้องแบ่งครึ่งเม็ด และกินยาไม่เท่ากันทุกวัน ให้คะแนนความยากของการจัดยาชุดนี้อยู่ในระดับสูง
             ฉันได้ประยุกต์ความรู้ควบคู่กับผู้ช่วยที่จะทำให้เรื่องนี้ง่ายขึ้น คือกล่องยาเจ็ดช่องที่สามารถหาซื้อได้ง่ายตามร้านขายของราคาถูกเพียงราคายี่สิบบาท เมื่อติดป้ายตัวโตชัดเจนพอที่จะบอกวันเวลาที่ต้องกินยา ก็ทำให้ผู้สูงอายุเข้าใจได้ไม่ยาก ฉันพยายามรวบเม็ดยาที่เวลาใกล้เคียงกันเพื่อลดความซับซ้อนในการกินยา เพราะยิ่งมากมื้อก็ยิ่งลืมง่าย แล้วจัดยาตามมื้อให้พร้อมแค่เปิดฝาให้ถูกวันถูกเวลา เพราะยาได้รับการแกะจากแผง และหักครึ่งไว้เรียบร้อย จัดยาเพียงครั้งละเจ็ดวันก็ไม่มีปัญหาเรื่องยาเสื่อมสภาพ
             ผลจากความ “กตัญญู” เสียสละเวลาเพียงไม่กี่นาที เพียงสัปดาห์ละครั้งเพื่อจัดเตรียมยา ทำให้ผลการรักษาของพ่ออยู่ในเกณฑ์ปกติ เป็นที่น่าพอใจของคุณหมอและลูกสาวที่เป็นเภสัชกรอย่างฉัน หวังให้ครอบครัวอื่นที่มีผู้สูงอายุ สามารถนำวิธีของฉันไปใช้ เพื่อให้ผู้สูงอายุได้รับยาอย่างถูกต้องและปลอดภัย

วันพฤหัสบดีที่ 16 มกราคม พ.ศ. 2557

หลักการจัดยาสำหรับผู้สูงอายุ

แนวโน้มในอนาคตจะเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุซึ่งเมื่ออายุยืนนานขึ้น ก็มักจะมีโรคประจำตัว ซึ่งเกิดจากความเสื่อมของอวัยวะต่างๆ มีความจำเป็นที่ผู้สูงอายุต้องใช้ยาโรคเรื้อรังอย่างต่อเนื่อง บางคนจำเป็นต้องใช้ยามากกว่าสิบรายการต่อวัน
แต่ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการใช้ยาในผู้สูงอายุ เนื่องจากหลายปัจจัย ตั้งแต่ความไม่รู้หนังสือ ความเสื่อมของสายตา ความบกพร่องด้านความจำ และขาดผู้ดูแลในการจัดยา
หลายสาเหตุเป็นผลให้ไม่สามารถควบคุมอาการป่วยในผู้สูงอายุได้ ไม่ว่าจะเป็นความดันโลหิตสูง น้ำตาลในเลือดสูง โรคหอบหืดกำเริบ ซึ่งมีผลทำให้เกิดอาการแทรกซ้อนที่ร้ายแรงในอนาคต พบบ่อยที่ผู้สูงอายุมารับยาที่โรงพยาบาล หลังได้รับคำแนะนำจากเภสัชกร แต่กลับใช้ยาไม่ถูกต้อง
หากผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัวหลายโรค มีการใช้ยาหลายชนิดร่วมกัน มีผู้ช่วยเหลือในการจัดยา น่าจะทำให้ผลการรักษาของผู้ป่วย ดังนั้นญาติพี่น้องของผู้สูงอายุจึงเป็นบุคคลที่มีความสำคัญ สอดคล้องกับวัฒนธรรมไทยที่เป็นครอบครัวใหญ่ มีความเอื้ออาทรระหว่างกัน

หลักการจัดยาให้ผู้สูงอายุ
- ควรจัดยาเตรียมไว้เพียงสัปดาห์ละ 1 ครั้ง ใส่กล่องยาที่ระบุมื้อที่กินว่าก่อนหรือหลังอาหารให้ชัดเจน ในบางกรณีจำเป็นต้องระบุวัน จันทร์ อังคาร พุธ พฤหัส ศุกร์ เสาร์ อาทิตย์ ไว้ที่กล่องยาด้วย เพื่อให้สามารถตรวจสอบได้ว่าลืมกินยาในมื้อใดหรือไม่ โดยเฉพาะยาที่มีวิธีการใช้พิเศษ เช่นวันเว้นวัน หรือกินเแพาะวันจันทร์ พฤหัส

- -ยาที่บรรจุอยู่ในแผงหรือซองสีชา ไม่ควรแกะออกจากซอง เกินกว่าหนึ่งสัปดาห์ เพื่อป้องกันยาเสื่อมสภาพ เนื่องจากความชื้นและแสงแดด

- ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรในการรวบมื้อยาให้เหลือน้อยมื้อ เพื่อความสะดวกในการจัดยาเพราะยาส่วนใหญ่สามารถใช้ได้ทั้งก่อนและหลังอาหาร

ยกเว้นยาที่ต้องกินก่อนอาหารเท่านั้น เพื่อเพิ่มการดูดซึมของยา เช่น ยาโรคหัวใจ ยาลดกรดในกระเพาะ ยาขับปัสสาวะบางชนิด 
หรือยาที่ต้องกินหลังอาหารทันที เพื่อลดอาการข้างเคียงของยา  เช่น ยาแก้ปวดกล้ามเนื้อ

- สำหรับยาที่กินครึ่งเม็ด ควรเตรียมแบ่งหักเม็ดยาให้ล่วงหน้า อาจมีเครื่องตัดเม็ดยา เพื่อแบ่งเม็ดยาได้ถูกต้อง เนื่องจากผุ้สูงอายุอาจมีปัญหาเรื่องสายตาและแรงมือในการแบ่งยา หรือปัญหาเม็ดยาแตกละเอียด จนบางคนกินยาเกินกว่าที่แทย์สั่ง เพราะไม่สามารถแบ่งเม็ดยาได้
- ในต่างประเทศมีกล่องยาที่สามารถตั้งเวลาเตือนในการกินยา สำหรับยาที่ต้องกินตรงเวลา 


หรือสามารถติดตั้ง application เตือนการกินยาลงบนโทรศัพท์มือถือ smart phone ได้เช่นกัน
ซึ่งมีทั้งโปรแกรมที่เป็นภาษาอังกฤษและภาษาไทย

- หากเป็นไปได้ควรมีผู้ช่วยหยิบยาที่จัดไว้แล้วให้ผู้สูงอายุเมื่อถึงเวลากินยา เพื่อให้ยาสามารถออกฤทธิ์ได้ดีที่สุด